XỨ CÁ ĐỒNG

(Cơ duyên đưa đẩy chủ tiệm thuốc quay sang mần mắm cá lóc cá linh)

Xứ tui đang sống, mùa nước nổi cũng là mùa cá, đặc biệt, cá linh chỉ xuất hiện trong mùa nước. Mùng năm tháng năm âm lịch nước quay là lúc nước lên từ từ, tới tháng sáu hoặc đầu tháng bảy al là xuất hiện cá linh non. Cá linh theo dòng nước từ biển hồ Campuchia tuôn xuống nhiều vô kể, lúc đầu mùa (tháng sáu) cá nhỏ hơn ống hút, rồi mỗi ngày mỗi lớn, đến nay (cuối tháng bảy) cá đã lớn cỡ ngón tay út, rồi lần lần tới tháng mười cuối mùa nước cá ra là đã lớn hơn ngón chân cái. Cá linh nhiều đến nổi dân ở đây có thành ngữ, “rẻ như cá linh”, “lềnh như cá linh” (nghĩa là nhiều lắm, nhiều như cá linh, “lềnh” ở đây có lẽ là “lềnh bềnh”, chắc vậy). Cá linh rất mau “sình” vì vậy khi nó còn tươi nhảy soi sói phải lo làm cá móc ruột cho sạch còn nếu để nó chết chừng nửa tiếng mới làm thì mất ngon. Cá linh non có thể chiên, kho me, kho tương ăn với các loại rau mùa nước như bông điên điển, bông súng, rau muống đồng. Cá linh lớn thì chiên, nướng, kho khóm, nấu canh chua đều ngon. Đặc biệt, cá linh dùng làm nước mắm rất ngon còn mắm linh thì ai là người miền Nam chắc đều có ăn qua rồi.

Ngoài loại cá chủ lực là cá linh, mùa nước cũng mang đến rất nhiều cá khác. Cá rô đầu mùa nước cũng là cá rô non, cũng lớn dần theo thời gian. Mùa nước ngồi trên sàn nhà tui thả câu trong chốc lát là giựt được cả rổ cá rô (con tui rất khoái câu cá kiểu vậy). Rồi cá lóc, cá lăng, cá éc, cá cóc, cá trèn, cá chốt, cá kết …là những loại cá ngon rẻ trong mùa nước (mà tiếc là tui không có hình cho pà kon coi). Cá chốt rất nhiều vào cuối mùa nước, và người ta cũng làm mắm cá chốt vào lúc này.

Tiếc rằng “mùa cá” giờ chỉ còn trong ký ức. Hồi xưa, chợ quê chỗ tui chỉ có bán cá biển từ sau Tết lúc nước kiệt tới tháng năm nước quay là hết bán vì từ tháng năm cho tới Tết là mùa cá đồng nhiều, ngon và rẻ, đem cá biển về bán sẽ bị ế.

Cách nay ba chục năm, khi tui mới chưn ướt chưn ráo về xứ này, mùa nước mua con cá lóc 500 đồng là đủ nấu nồi canh cho nhà năm người ăn. Viết thư kể cho bạn ở Sì Gòn nghe mà tụi nó nửa tin nửa ngờ cho là mình nói dóc. (Lúc đó tui nhớ là hột gà công nghiệp 2000đ/chục hong biết đúng hong, ai còn nhớ sửa giùm). Rồi hồi năm 93-94 gì đó có hai ông bạn lớp CK9 từ Sì Gòn dìa nhà tui chơi đúng giữa mùa nước nổi. Tui mua cá rô cỡ hai ngón tay chiên giòn đãi mấy ổng, nhai luôn xương ngon hết biết…rồi khai báo giá cho mấy ổng là 4000đ/kg khiến cho mấy ổng cứ tấm tắc rằng hai vợ chồng tui ở xứ này sướng quá, tiền dư để đâu cho hết (vì đồ ăn rẻ hong tốn nhiều xiền). Hồi năm 98-99 gì đó cuối mùa nước cá lóc bán đầy chợ, giá 8000đ/kg cỡ 3-5 con vô ký, tui bèn mua 20kg về làm mắm (mặc dù trước đó chưa từng làm), cũng vô thính, chao đường như ai, kết quả qua năm sau tui có mắm cho biếu khắp nơi, được khen quá chời luôn, tới nỗi bà hàng xóm của tui hỏi tui bộ hồi còn con gái ở nhà làm mắm bán hả, hi hi!!!

Bây giờ giữa mùa nước mà cá đồng lèo tèo như mùa kiệt, cá biển vẫn được đem về bán vì cá đồng quá mắc. Cá linh không còn “lềnh như cá linh”, “rẻ như cá linh” nữa mà từ mắc tới rất mắc. Cá lóc cá rô phải nuôi mới có, vì cá tự nhiên cạn kiệt. Đi chợ mà bạn nghe người ta mời mua cá lóc đồng, cá rô đồng là để phân biệt với cá lóc nuôi, cá rô nuôi. Nhưng nếu không có nghề thì không biết phân biệt hai loại cá này đâu nhé. Mùa nước bây giờ chỉ còn trong ký ức. Vì sao thì tui biết mà tui hỏng nói đâu!

Tại sao chỉ mới có bấy nhiêu năm mà cá tôm cạn kiệt, câu hỏi này “vĩ mô” quá, tui hỏng trả lời đâu, mà cũng không muốn nghĩ tới, vì chỉ thêm buồn. Chỉ biết bi giờ nếu có bạn bè về chơi, tui sẽ ráng canh buổi chợ, kiếm mớ cá linh về kho me, hoặc kiếm một con cá lóc đồng, nấu đãi bạn một nồi bún cá thiệt là ngon luôn.

Phương Trinh CN9

Hình: một góc ao nhà tui, có cá có rau muống, có bông điên điển, có bông so đũa